Circulariteit is pure noodzaak in de IT

In een circulaire economie bestaat bijna geen afval en worden grondstoffen optimaal benut door hergebruik en recycling. Dit economische model werd de afgelopen jaren weer relevant nu de gevolgen van klimaatverandering, oceaanvervuiling en mateloos consumeren en weggooien steeds duidelijker worden.

Voor veel organisaties is duurzaamheid nu een kernonderdeel van hun MVO-beleid. Volgens de Stanford Social Innovation Review zegt meer dan 90% van de CEO’s dat duurzaamheid belangrijk is voor het succes van hun bedrijf. 98% van de S&P 500-bedrijven publiceerde in 2022 een duurzaamheidsverslag, tegenover slechts 20% in 2011. Dat blijkt uit het onderzoek Sustainability Reporting in Focus van het Governance & Accountability Institute.

Deze kwestie is vooral van toepassing voor IT-managers, wier organisaties grote stroomverbruikers zijn en een groeiende bron van gevaarlijk afval. Elektronisch afval (e-waste) dat ontstaat door het weggooien van afgedankte apparatuur zoals computers, servers, smartphones en printers, is volgens de Wereldgezondheidsorganisatie de snelst groeiende afvalstroom ter wereld. En dat probleem wordt alleen maar groter. In 2023 werd er meer dan 61 miljoen ton aan elektronische apparaten weggegooid en het jaarlijkse totaal zal naar verwachting toenemen tot bijna 75 miljoen ton in 2030. Minder dan 18% wordt momenteel gerecycled.

E-waste is een probleem op twee niveaus. Zo is het milieutechnisch een tikkende tijdbom. IT-middelen bevatten gevaarlijke materialen zoals kwik, lood, arseen, beryllium en cadmium, die in het milieu kunnen lekken als ze verkeerd worden weggegooid. Zware metalen vervuilen de bodem en het grondwater, waardoor gezondheidsrisico’s ontstaan voor mensen en dieren, en ze zijn moeilijk op te ruimen. In de Europese Unie, China, India en delen van de VS gelden al zware straffen voor het onverantwoord dumpen van elektronische apparatuur.

Daarnaast zijn er gevaren voor de privacy en gegevensbeveiliging. Weggegooide of gerecyclede apparaten bevatten vaak gevoelige gegevens zoals persoonlijk identificeerbare informatie en intellectueel eigendom. Uit een Kaspersky audit in 2021 van tweedehands apparaten in het Verenigd Koninkrijk bleek dat 90% sporen van privé- en bedrijfsgegevens bevatte en dat 74% gegevens bevatte die met speciale tools hersteld konden worden. Dat bevestigde een experiment in 2019 van de Universiteit van Hertfordshire. Daaruit bleek dat meer dan tweederde van de tweedehands USB-sticks die op eBay werden verkocht gevoelige gegevens bevatte. Afgedankte apparaten niet opschonen kan leiden tot boetes en imagoschade en het kost soms jaren om die schade te herstellen.

Een economisch model voor de nieuwe wereld

Het lineaire model maak-gebruik-gooi weg stamt uit een tijd waarin er grondstoffen en energie in overvloed waren. Als het op weggooien aankwam dacht men: uit het oog, uit het hart. Die denkwijze raakte in de 20e eeuw zo verankerd dat in een uitgave van het tijdschrift Life in 1955 het zogenoemde ‘wegwerpleven’ zelfs werd gevierd. Maar nu de milieu- en maatschappelijke gevolgen van overmatig energieverbruik en roekeloos dumpen de laatste jaren steeds duidelijker zijn geworden, moet dit economische model echt veranderen.

In de opkomende circulaire economie worden grondstoffen zo lang mogelijk gebruikt en optimaal benut. Aan het einde van hun levensduur worden de materialen teruggewonnen en opnieuw gebruikt. Op IT-gebied betekent dit het hergebruiken, refurbishen, herfabriceren en recyclen van IT-middelen om zo afval en verbruik van grondstoffen te minimaliseren.

Het circulaire model houdt in dat we van iets ouds weer iets nieuws maken. Enkele voordelen van zo’n gesloten kringloop zijn lagere investeringen, efficiënter grondstoffengebruik en minder risico’s door middelen binnen een beheerd systeem te houden.

Nog belangrijker voor het bedrijfsleven is dat circulariteit economisch superieur is aan lineariteit. Het voorkomt de kosten van oude apparatuur weggooien en nieuwe spullen aanschaffen. Organisaties kunnen ook hun Total Cost of Ownership verlagen door apparatuur en onderdelen aan het einde van hun levensduur, die anders zouden worden weggegooid, opnieuw te verkopen. De opbrengsten van transacties in de circulaire economie zullen naar verwachting meer dan verdubbelen van 339 miljard dollar in 2022 naar bijna 713 miljard dollar in 2026. Naast de economische voordelen van langere levenscycli en doorverkoop van IT-middelen, kan circulair IT-assetmanagement de CO₂-uitstoot verminderen, tot minder e-waste leiden en de productiekosten verlagen.

Deze factoren maken circulair IT-assetmanagement steeds populairder:

Zorgen om het milieu We zijn ons steeds bewuster van de impact van e-waste en gevaarlijke stoffen op het milieu en de volksgezondheid. Het circulaire model vermindert e-waste door materialen uit bestaande apparatuur terug te winnen in plaats van ze te produceren of te delven. Het stimuleert het hergebruik van bestaande apparatuur. En is een stuk hardware om wat voor reden dan ook niet meer bruikbaar, dan kan het worden verwerkt tot onderdelen die dat nog wel zijn.

Grondstoffenwinning - Nu er steeds meer vraag is naar IT-apparatuur (wereldwijd gebruikt de gemiddelde persoon nu 3,6 aangesloten apparaten en in Noord-Amerika maar liefst 13,4), neemt ook de vraag naar grondstoffen toe die nodig zijn voor de productie ervan. Dankzij het circulaire model is er minder nodig van de 100 miljard ton aan grondstoffen die we ieder jaar aan de aarde onttrekken.

Technologische vooruitgang - Innovaties op het gebied van refurbishing, recycling en materialen terugwinnen hebben het circulaire model praktischer en makkelijker toepasbaar gemaakt. Talloze bedrijven ontwikkelden al winstgevende modellen rond het recyclen van elektronica.

Regelgeving - Wereldwijd voeren regeringen en regelgevende instanties beleid in om e-waste te verminderen en duurzaamheid te bevorderen. Bedrijven kunnen haast niet anders dan meer circulair werken. Zo wil het Europees Parlement met het ‘recht op reparatie’ duurzamere consumptie aanmoedigen door het makkelijker te maken om defecte producten te laten repareren, de hoeveelheid afval te verminderen en de reparatiesector te ondersteunen. Het door de EU voorgestelde Digital Product Passport zou hardwareleveranciers verplichten transparanter te zijn over grondstoffen en de inspanningen voor circulariteit versnellen. Frankrijk introduceerde een index die aangeeft in hoeverre een apparaat te repareren is. De reparatie-index moedigt fabrikanten aan om tijdens het ontwerp prioriteit te geven aan de repareerbaarheid en informeert consumenten over de reparatiemogelijkheden op het moment van aankoop.

Economische voordelen

Milieu-initiatieven worden vaak gezien als compromissen, maar het terugdringen van e-waste is juist een win-winsituatie: er zijn zowel economische als duurzaamheidsvoordelen. Het bespaart materialen en verlaagt de afvalbeheerkosten, creëert nieuwe zakelijke kansen op het gebied van refurbishing en recycling en verbetert de bedrijfsreputatie.

Groen zijn is goed voor de zaken. Managementadviesbureau McKinsey says zegt dat klanten gemiddeld 5% meer willen betalen voor ‘groene’ producten en schat dat het terugdringen van de kosten voor grondstoffen de bedrijfswinst met wel 60% kan verbeteren. Een overweldigende 87% van de Amerikaanse consumenten koopt liever producten met sociale en milieuvoordelen. EY ontdekte dat duurzame bedrijven een hogere brutowinst boeken dan hun minder duurzame branchegenoten.

Ondanks de brede acceptatie van de noodzaak voor bedrijven om te verduurzamen, zijn IT-organisaties achtergebleven in het overnemen van circulaire principes. Uit een rapport van Capgemini uit 2021 blijkt dat 89% van de organisaties minder dan 10% van hun IT-hardware recyclet. 57% van de technologiemanagers is zich niet bewust van de CO₂ -voetafdruk van hun zakelijke IT-apparaten en bijna de helft heeft niet de tools of expertise om circulaire IT-oplossingen te implementeren.

Obstakels voor IT-organisaties

IT-managers staan onder druk om vooruitgang te laten zien op het gebied van de MVO-doelstellingen. Naast het e-wasteprobleem verbruiken datacenters ongeveer 1% van alle elektriciteit wereldwijd en 2% van de elektriciteit in de VS. Datacenters zijn dus een grote bron van CO₂-uitstoot. Het Amerikaanse Ministerie van Energie schat dat een doorsnee datacenter 10 tot 50 keer zoveel energie per vierkante meter verbruikt als een kantoorgebouw. Datacenters en energiecentrales verbruiken ook veel water, een kostbare bron want door klimaatverandering is er meer droogte.

In de meeste IT-organisaties staan allerlei obstakels verduurzaming in de weg.

• Chief information officers (CIO’s) met een krap budget kiezen eerder voor besparingen op de korte termijn dan duurzaamheidsvoordelen op de lange termijn. Ze kiezen dan goedkopere maar minder milieuvriendelijke producten.
• De technologische ontwikkelingen gaan zo snel dat IT-apparatuur snel verouderd raakt. Daardoor ontstaat een cultuur van upgraden en vervangen, en recyclen en duurzaam afvoeren worden als bijzaak gezien. En de waarde van oudere apparatuur daalt zo snel dat er weinig motivatie is om ze door te verkopen.
• De IT-sector heeft te maken met complexe internationale supply chains die vaak ondoorzichtig en moeilijk te begrijpen zijn. Controleren of leveranciers in alle stappen wel duurzaam te werk gaan, van grondstoffenwinning tot productie, distributie en afvalverwerking, kan worden gezien als nice-to-have- informatie die snel over het hoofd wordt gezien.
• Een chronisch tekort aan vaardigheden leidt af van het thema duurzaamheid en plannen voor het grotere geheel. IT-afdelingen geven geen prioriteit aan duurzaamheid, omdat er continu projecten moeten worden afgerond. Het is van oudsher ook geen onderdeel van computer science-opleidingen, hoewel steeds meer universiteiten duurzaamheid nu in hun lesprogramma’s opnemen.
• Om praktische redenen doen CIO’s het liefst zaken met een klein aantal strategische leveranciers. Hierdoor zitten ze soms vast aan langetermijncontracten die het onbetaalbaar maken om over te stappen naar leveranciers die duurzaam werken.

De last van verduurzaming hoeft niet alleen op de schouders van de interne IT-groep te liggen. Door partners in te schakelen bij zowel de inkoop, het gebruik als de buitengebruikstelling, kunnen IT-organisaties snel vooruitgang boeken met duurzame werkwijzen die de kosten verlagen en waarde terugwinnen uit apparatuur die anders zou worden weggegooid. Om duidelijk te maken hoe dat kan, duiken we even in de circulaire waardeketen van IT-middelen.

De supply chain en de circulaire economie